حق‌الناس؛ مانعی برای اجابت دعا و نزول رحمت الهی

حجت‌الاسلام علی سعیدیان در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با اشاره به آموزه‌های قرآن کریم و روایات اهل‌بیت(ع) اظهار کرد: همه نعمت‌ها و دریافت‌های مادی و معنوی انسان از جانب خداوند متعال است و حتی زمانی که انسان به اهل‌بیت(ع) توسل می‌کند، آنان نیز او را به سوی خداوند ارجاع می‌دهند؛ چراکه خداوند، قاضی‌الحاجات و برآورنده نیازهای بندگان است. عطای الهی نیز از رحمت او سرچشمه می‌گیرد و انسان برای رسیدن به سعادت دنیوی و معنوی به این رحمت نیازمند است.

وی افزود: با وجود این، نباید تصور کنیم که رحمت خداوند به معنای بی‌تفاوتی نسبت به رفتار ما با دیگران است. در آموزه‌های دینی، برای رعایت حقوق مردم جایگاهی جدی در نظر گرفته شده و آزار بندگان خدا می‌تواند انسان را از بهره‌مندی از رحمت الهی محروم کند. اگر کسی حقوق دیگران را رعایت نکند، به آنان آسیب بزند یا آبرو و شخصیتشان را هدف قرار دهد، صرف تلاوت قرآن و انجام عبادات، جای جبران حق‌الناس را نمی‌گیرد.

دخالت‌های نابجا و درد دل با افراد نااهل

این کارشناس دینی با انتقاد از ورود نابجای برخی افراد به زندگی دیگران تصریح کرد: گاهی انسان بدون آنکه مسئولیتی داشته باشد، درباره مسائل شخصی و خانوادگی دیگران اظهارنظر می‌کند، اختلاف‌ها را گسترش می‌دهد و به جای کمک به حل مشکل، زمینه فروپاشی یک زندگی را فراهم می‌کند. در حالی که اگر امکان کمک وجود دارد، باید از سر دلسوزی و با هدف اصلاح وارد شد، نه اینکه با سخنان نسنجیده اختلاف‌ها را تشدید کرد.

حجت‌الاسلام سعیدیان با تأکید بر ضرورت پرهیز از دخالت‌های بی‌دلیل در امور مردم گفت: گاهی لازم است انسان از خود بپرسد که چرا باید در موضوعی که به او ارتباطی ندارد، اظهارنظر کند. اگر می‌تواند به کسی کمک کند، دست او را بگیرد یا برای حل مشکلش راهی نشان دهد، این کار ارزشمند است؛ اما ورود به زندگی دیگران با هدف قضاوت، تحریک افراد علیه یکدیگر یا دامن زدن به اختلاف‌ها، نه‌تنها کمکی نمی‌کند، بلکه ممکن است آسیب‌های ماندگاری به خانواده‌ها وارد کند.

وی یکی از زمینه‌های شکل‌گیری چنین آسیب‌هایی را درد دل کردن با افراد نااهل دانست و گفت: همه افراد صلاحیت مشورت دادن ندارند. کسی که خود تجربه و توانایی لازم برای حل مسائل زندگی را ندارد، لزوماً مشاور مناسبی برای دیگران نیست. قرآن کریم به مشورت سفارش کرده است، اما باید برای هر موضوع به افراد آگاه و متخصص مراجعه کرد و مسائل خانوادگی را با کسانی در میان گذاشت که توانایی راهنمایی صحیح دارند.

آزار مؤمن، دوری از رحمت الهی

این کارشناس دینی با اشاره به روایتی از پیامبر اکرم(ص) درباره آزار مؤمن بیان کرد: در روایات، آزار دادن مؤمن با آزار خداوند مرتبط دانسته شده و برای چنین رفتاری، پیامدهای سنگینی بیان شده است. آزار مردم تنها به گرفتن مال آنان محدود نیست؛ تهمت زدن، تخریب شخصیت، شکستن دل، بردن آبرو و ضایع کردن حقوق افراد نیز از مصادیق آن به شمار می‌رود.

وی با توضیح معنای لعنت در آموزه‌های دینی اظهار کرد: لعنت به معنای دوری از رحمت خداوند است. بنابراین، کسی که به بندگان خدا آزار می‌رساند، نباید تصور کند که با انجام برخی اعمال عبادی می‌تواند به‌سادگی از پیامد رفتار خود عبور کند. انسان باید مراقب باشد که به دلیل مسائل زودگذر دنیا، آخرت خود را به خطر نیندازد و با سخنان یا رفتارهایش، دیگران را گرفتار رنج و آسیب نکند.

حجت‌الاسلام سعیدیان با اشاره به صحنه حسابرسی روز قیامت گفت: در روایات، از موقعیت‌هایی سخن گفته شده است که در آن، رفتار انسان با دیگران آشکار می‌شود و فرد در برابر تضییع حقوق آنان پاسخ‌گو خواهد بود. کسی که در دنیا برای شکستن شخصیت دیگران، بردن آبروی آنان یا ضایع کردن حقشان تلاش کرده است، نباید انتظار داشته باشد که این رفتارها بدون حسابرسی باقی بماند.

وی افزود: خداوند نسبت به بندگانش مهربان است، اما این مهربانی به معنای نادیده گرفتن حقوق مردم نیست. انسان باید پیش از آنکه فرصتش در دنیا پایان یابد، درباره رفتار خود با دیگران تجدیدنظر کند؛ زیرا ارزش ندارد که برای منفعتی کوتاه‌مدت یا اختلافی زودگذر، آخرت خود را در معرض خطر قرار دهد.

حق‌الناس فقط مسائل مالی نیست

این کارشناس دینی با بیان اینکه برخی افراد حق‌الناس را تنها در مسائل مالی خلاصه می‌کنند، گفت: هرچند تصرف ناحق در مال دیگران، کلاهبرداری و فریب در معامله از مصادیق روشن حق‌الناس است، اما این مفهوم ابعاد گسترده‌تری دارد. بردن آبرو، تهمت زدن، تخریب شخصیت و ایجاد آسیب روحی و عاطفی برای دیگران نیز می‌تواند مصداق تضییع حقوق مردم باشد.

وی با اشاره به مشکلات اقتصادی ناشی از تحریم‌ها و فشارهای معیشتی افزود: در شرایطی که بسیاری از مردم برای تأمین هزینه‌های زندگی با دشواری روبه‌رو هستند، رعایت حقوق دیگران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نباید از گرفتاری مردم برای کسب سود نامشروع استفاده کرد. اگر کسی کالایی می‌فروشد، باید عیب آن را پنهان نکند؛ اگر خانه‌ای دارای مشکل حقوقی یا اداری است، نباید آن را بدون اطلاع خریدار معامله کند و اگر زمینی کاربری کشاورزی دارد، نباید آن را به‌عنوان زمین مسکونی به مردم بفروشد.

حجت‌الاسلام سعیدیان ادامه داد: کسی که از مشکل یک کالا، ملک یا زمین آگاه است و آن را از خریدار پنهان می‌کند، در واقع حقوق او را نادیده گرفته است. عبادت و انجام کارهای خیر نباید بهانه‌ای برای بی‌توجهی به این مسئولیت‌ها باشد. انسان باید در معاملات، روابط اجتماعی و رفتارهای روزمره خود صادقانه عمل کند و اجازه ندهد منافع شخصی، او را به تضییع حقوق دیگران بکشاند.

با خطاکاران به‌گونه‌ای رفتار کنیم که راه بازگشت داشته باشند

وی با تأکید بر ضرورت حفظ آبروی افراد و پرهیز از افشای بی‌دلیل خطاهای آنان اظهار کرد: در آموزه‌های دینی، بر این نکته تأکید شده است که نباید با هر خطایی، آبروی یک انسان را از بین برد. گاهی فردی برای نخستین بار مرتکب اشتباهی شده یا در شرایطی قرار گرفته که نیازمند راهنمایی و فرصت دوباره است. در چنین مواردی، باید زمینه اصلاح و بازگشت او را فراهم کرد، نه اینکه با برخوردهای تحقیرآمیز، مسیر آینده‌اش را دشوارتر کنیم.

حجت‌الاسلام سعیدیان با اشاره به تجربه حضور در جلسات گفت‌وگو با برخی جوانان خطاکار گفت: در برنامه‌هایی که با هدف گفت‌وگو و فراهم کردن زمینه بازگشت افراد برگزار می‌شد، با کسانی روبه‌رو شده‌ام که می‌گفتند در تمام عمر خود فرصت گفت‌وگوی نزدیک با یک روحانی را نداشته‌اند تا بتوانند مسائل و مشکلاتشان را مطرح کنند. این تجربه نشان می‌دهد که بخشی از مشکلات ممکن است با ارتباط درست، شنیدن حرف افراد و راهنمایی مناسب کاهش پیدا کند.

وی افزود: گاهی به جای آنکه شرایط گفت‌وگو و اصلاح را فراهم کنیم، به‌سرعت درباره افراد قضاوت می‌کنیم و با افشای خطاهایشان، آنان را از جامعه و امکان بازگشت دور می‌سازیم. در حالی که انسان خطاکار نیز می‌تواند مسیر خود را اصلاح کند و نباید به‌گونه‌ای با او رفتار کرد که احساس کند دیگر راهی برای بازگشت ندارد.

این کارشناس دینی با تأکید بر ضرورت پرهیز از تحقیر فرزندان در جمع‌های خانوادگی گفت: پدر و مادر نباید با بیان خطاهای فرزند خود در برابر دیگران، آبروی او را ببرند و آینده‌اش را با مشکل مواجه کنند. اگر فرزندی دچار اشتباه شده است، باید برای اصلاح او تلاش کرد و به جای سرزنش و تخریب شخصیتش، راه گفت‌وگو و حل مسئله را در پیش گرفت. انسان نباید فراموش کند که خودش نیز ممکن است خطاهایی داشته باشد که دیگران از آن بی‌خبرند.

بازی با عواطف دیگران نیز حق‌الناس است

حجت‌الاسلام سعیدیان یکی دیگر از مصادیق حق‌الناس را آسیب زدن به احساسات و عواطف دیگران دانست و گفت: در روابط عاطفی نیز باید مراقب رفتار خود باشیم. ایجاد وابستگی و امید در فردی دیگر و سپس رها کردن او بدون توجه به پیامدهای رفتاری که داشته‌ایم، می‌تواند آسیب‌های جدی و ماندگاری بر جای بگذارد. نباید با احساسات افراد بازی کرد یا آینده آنان را به دلیل بی‌مسئولیتی و تصمیم‌های نسنجیده دچار آشفتگی کرد.

وی ادامه داد: این مسئولیت تنها به روابط میان دختران و پسران محدود نیست؛ در روابط خانوادگی، مسئولیت پدر و مادر در برابر فرزندان و مسئولیت فرزندان در برابر والدین نیز مطرح است. گاهی والدین امکاناتی دارند، اما فرزندانشان در شرایط دشوار زندگی می‌کنند و کمکی از سوی آنان دریافت نمی‌کنند. انسان باید نسبت به نیازهای خانواده خود بی‌تفاوت نباشد و تا جایی که توانایی دارد، برای بهبود شرایط زندگی اعضای خانواده تلاش کند.

این کارشناس دینی با اشاره به تفاوت میان غیبت و تهمت اظهار کرد: تهمت زمانی شکل می‌گیرد که انسان بدون آگاهی و بر اساس گمان، مطلبی را به دیگری نسبت دهد؛ اما اگر از عیب واقعی فردی سخن بگوید و آن را در غیاب او مطرح کند، ممکن است مرتکب غیبت شده باشد. در هر دو حالت، باید مراقب بود که زبان انسان به ابزاری برای تخریب دیگران تبدیل نشود.

جبران حق‌الناس را به تأخیر نیندازیم

حجت‌الاسلام سعیدیان در پایان با تأکید بر اینکه حق‌الناس با عبادت به‌تنهایی جبران نمی‌شود، گفت: اگر کسی به دیگری تهمت زده، آبروی او را برده، دلش را شکسته یا حقش را ضایع کرده است، باید تا زمانی که فرصت دارد برای جبران اقدام کند. اگر به کسی تهمت زده‌ایم، باید برای رفع آن تلاش کنیم و اگر حقی از کسی بر عهده ماست، آن را ادا کنیم و در صورت امکان، رضایت صاحب حق را به دست آوریم.

وی خاطرنشان کرد: انسان نباید تصور کند که با قرآن خواندن، ساخت مسجد یا انجام کارهای عبادی، مسئولیتش در برابر حقوق مردم خودبه‌خود از بین می‌رود. تا زمانی که حق تضییع‌شده جبران نشده و رضایت صاحب حق به دست نیامده است، مسئله حق‌الناس باقی می‌ماند. بنابراین، باید از همین امروز مراقب زبان، رفتار، معاملات و روابط خود باشیم و پیش از آنکه فرصت زندگی پایان یابد، برای جبران خطاها و بازگرداندن حقوق مردم اقدام کنیم.

انتهای پیام/